In bochten wringen: waarom doen we dat eigenlijk?

Je zegt ja terwijl je eigenlijk nee voelt. Je past je planning aan, schuift je eigen behoefte opzij en denkt: ach, het is ook niet zo belangrijk. Je begrijpt de ander, dus je maakt het jezelf wel makkelijk. Totdat je ineens merkt: wacht eens even… dit vind ik helemaal niet oké. En dan kan de irritatie, boosheid of het verdriet er ineens met volle kracht uitkomen. Misschien herken je het wel: je hebt jezelf de hele tijd aangepast, maar pas op het moment dat het echt gebeurt, voel je hoe belangrijk iets eigenlijk voor je was. Waarom merk je dat dan niet eerder? En waarom is het soms zo verleidelijk om jezelf in allerlei bochten te wringen?

Jezelf in bochten wringen betekent eigenlijk dat je je steeds aanpast om iets voor elkaar te krijgen. Je houdt rekening met de ander, voorkomt gedoe, maakt het makkelijker of probeert iedereen tevreden te houden. Op zichzelf is daar niets mis mee. Rekening houden met een ander is juist een mooie eigenschap. Het wordt alleen lastig wanneer aanpassen structureel ten koste gaat van jezelf. Dan verandert “ik houd rekening met jou” langzaam in “ik pas mezelf aan, zodat jij geen last van mij hebt.” En dat verschil voel je vaak pas later.

Waarom doen we dit?

Een belangrijke reden is dat je de ander niet wilt teleurstellen. Misschien vind je het lastig als iemand teleurgesteld is in jou. Je zegt daarom sneller: “Is goed, geen probleem!”, terwijl je eigenlijk liever iets anders zou willen. Je denkt: hij heeft het al zo druk, zij heeft hier meer behoefte aan, het is maar een kleine moeite, ik kan dit toch wel even doen? En iedere keer lijkt het inderdaad maar een kleine aanpassing. Totdat al die kleine aanpassingen samen behoorlijk groot blijken te zijn.

Ook wanneer je heel goed bent in het begrijpen van anderen, kun je jezelf gemakkelijk vergeten. Je ziet waarom iemand iets wil, begrijpt zijn situatie en kunt je makkelijk in de ander verplaatsen. En omdat je de ander zo goed begrijpt, voelt jouw eigen behoefte ineens minder belangrijk. “Ja, maar ik snap ook waarom zij dit wil.” Dat klopt. Maar de behoefte van de ander begrijpen betekent niet automatisch dat jij het daarom ook wilt. Je kunt begrip hebben voor de ander én tegelijkertijd iets anders nodig hebben.

Daarnaast kan aanpassen een manier zijn om gedoe te voorkomen. Als je zegt wat je echt wilt, kan daar discussie uit voortkomen. Misschien wordt iemand teleurgesteld, ontstaat er spanning of moet je uitleggen waarom iets voor jou belangrijk is. Dus zeg je: “Laat maar.” “Maakt mij niet uit.” “Is prima.” Op korte termijn geeft dat rust. Maar soms betaal je daar later de rekening voor.

Waarom voel je je grens soms pas achteraf?

Dit is misschien wel het meest frustrerende. Je denkt op maandag echt: prima, geen probleem. En op zaterdag gebeurt het en denk je: hoezo vind ik dit nu ineens zo verschrikkelijk? Dat betekent niet automatisch dat je overdreven reageert. Soms was je grens er al, maar had je er nog geen contact mee gemaakt.

Je hoofd kan namelijk ontzettend goed rationaliseren. Ik snap het. Het is logisch. Ik wil niet moeilijk doen. Het komt wel goed. Je gevoel kan ondertussen iets heel anders zeggen: maar ik vind dit eigenlijk belangrijk. Wanneer de situatie daadwerkelijk plaatsvindt, valt er minder te rationaliseren. Dan wordt het concreet en voel je ineens de teleurstelling, boosheid of het verdriet dat er eerder al onder zat.

Daarom kan er een patroon ontstaan van eerst aanpassen en daarna boos worden. Je zegt ja, past je aan, slikt iets in, begrijpt de ander en maakt er geen punt van. En vervolgens komt er een moment waarop je denkt: maar ik dan? De boosheid lijkt dan uit het niets te komen, maar vaak komt die helemaal niet uit het niets. Boosheid kan een signaal zijn dat je te lang over iets heen bent gegaan wat belangrijk voor je was.

Dat betekent overigens niet dat de ander automatisch iets fout heeft gedaan. Soms vertelt boosheid je niet alleen: “Jij doet iets verkeerd.” Soms zegt het ook: “Ik ben mezelf hier ergens kwijtgeraakt.”

Wanneer aanpassen een oud patroon wordt

Voor sommige mensen is aanpassen al heel lang een bekende manier om met relaties om te gaan. Misschien heb je vroeger geleerd dat het prettig is als je makkelijk bent, dat je rekening moet houden met anderen of dat het veiliger voelt om je aan te passen dan om duidelijk te zeggen wat je nodig hebt. Dan kan “ik doe wel wat voor jou” bijna automatisch worden.

Niet omdat je bewust over je eigen grenzen heen wilt. Maar omdat je hebt geleerd dat aanpassen helpt om verbinding, harmonie of veiligheid te behouden. En wanneer iemand vervolgens niet hetzelfde voor jou terugdoet, kan dat extra hard binnenkomen. Dan gaat het niet meer alleen over de situatie van vandaag, maar kan er iets diepers worden geraakt: zie je mij wel? Ben ik belangrijk? Word ik gekozen? Mag ik er ook zijn met mijn behoeften?

Dat betekent niet dat iedere sterke emotie meteen uit je verleden komt. Soms is iets gewoon echt vervelend. Maar het kan wel helpen om jezelf af te vragen: is mijn reactie alleen van vandaag, of raakt dit ook een bekend gevoel?

Je hoeft niet te kiezen tussen begrip en jezelf

Een van de belangrijkste dingen die je kunt leren, is dat je niet hoeft te kiezen. Je kunt zeggen: “Ik snap waarom jij dit wilt én ik wil iets anders.” Je kunt zeggen: “Ik begrijp dat dit voor jou belangrijk is én voor mij is iets anders belangrijk.” Je kunt zelfs zeggen: “Ik gun jou dit, maar ik merk dat ik hier zelf niet blij van word.”

Dat is geen egoïsme. Het is volwassen rekening houden met twee mensen in plaats van één.

Misschien is dat ook wel waar gezonde grenzen over gaan. Niet dat je altijd je zin krijgt of dat je nooit meer iets voor een ander doet. Wel dat je jezelf niet voortdurend wegcijfert en vervolgens verwacht dat de ander vanzelf begrijpt wat jij hebt opgegeven.

Hoe merk je eerder wat voor jou belangrijk is?

Je hoeft niet te wachten tot je boos bent. Wanneer je merkt dat je snel “is goed” zegt, kun je jezelf even een moment geven. Vraag jezelf bijvoorbeeld af: Als ik niemand hoefde teleur te stellen, wat zou ik dan kiezen? Voel ik daadwerkelijk dat dit oké is, of praat ik mezelf er vooral naartoe? Zeg ik ja omdat ik het wil, of omdat ik gedoe wil voorkomen? En misschien wel de belangrijkste: wat hoop ik stiekem dat de ander doet nadat ik mij heb aangepast?

Die laatste vraag kan veel blootleggen. Soms zit er namelijk een onuitgesproken verwachting onder: “Als ik nu rekening met jou houd, hoop ik dat jij daarna ook voor mij kiest.” Als de ander dat vervolgens niet doet, kan de teleurstelling enorm zijn. Niet omdat die ander per se wist dat die verwachting bestond, maar omdat jij jezelf ondertussen wel flink hebt aangepast.

Je grens hoeft niet hard te zijn

Grenzen stellen wordt soms gebracht als iets heel stelligs: “Nee. Dit wil ik niet.” Maar grenzen kunnen ook zacht zijn. Je kunt zeggen: “Ik snap je, maar ik zou dit eigenlijk liever anders doen.” Of: “Ik merk dat ik dit toch belangrijker vind dan ik dacht.” Of zelfs: “Ik zei net dat het prima was, maar als ik eerlijk ben voelt dat toch niet helemaal zo.”

Je mag bovendien terugkomen op iets wat je eerder hebt toegezegd. Je hoeft niet alles meteen perfect te voelen of uit te spreken. Soms ontdek je pas later wat iets met je doet. Dat is geen mislukking. Het is juist informatie.

Van aanpassen naar afstemmen

Misschien is dat uiteindelijk een mooiere manier om ernaar te kijken. Het doel is niet om nooit meer flexibel te zijn. Het doel is ook niet om altijd precies te krijgen wat jij wilt. Het doel is afstemmen.

Niet alleen: “Hoe zorg ik ervoor dat de ander tevreden is?” Maar: “Hoe zorgen we ervoor dat er ruimte is voor jou én voor mij?”

Want jezelf steeds in bochten wringen lijkt op het eerste gezicht misschien liefdevol, behulpzaam of makkelijk. Maar echte verbinding vraagt niet dat één persoon voortdurend kleiner wordt.

Je hoeft jezelf niet kwijt te raken om rekening te houden met een ander.

Soms begint beter voor jezelf zorgen met iets heel kleins: niet meteen “is goed” zeggen, maar even ademhalen en jezelf afvragen:

“Wacht. Wat vind ík hier eigenlijk van?”