Eenzaam terwijl je een relatie hebt: hoe kan dat?

Je zit samen op de bank, de tv staat aan, en je hebt het gevoel dat je alleen in de kamer bent. Je vertelt op je werk uitgebreid over je dag en thuis blijft het bij “gaat wel”. Je weet precies wie wanneer de kinderen ophaalt, en je weet niet meer waar je partner de laatste tijd wakker van ligt.

Dat gevoel is verwarrend, want het klopt niet met het idee dat een relatie je juist verbinding geeft. Het is ook niet zeldzaam. Uit de CBS-cijfers over 2024 blijkt dat ongeveer 7 procent van de mensen die samen een paar vormen zich sterk eenzaam voelt. Een partner hebben beschermt je dus niet automatisch tegen dat gevoel. Wat die cijfers niet zeggen: waar het vandaan komt. Daar gaat dit artikel over.

Wat eenzaamheid eigenlijk meet

Eenzaamheid zegt iets over de afstand tussen het contact dat je hebt en het contact dat je nodig hebt. Twee mensen kunnen dezelfde avond doorbrengen en het volstrekt verschillend ervaren: de een voelt zich gezien, de ander voelt een gemis waar geen woorden voor zijn.

Dat verklaart waarom eenzaamheid zich zo slecht laat oplossen met meer tijd samen. Je kunt elke avond naast iemand zitten en je nog steeds alleen voelen. Je kunt ook een halfuur samen in de auto zitten en je voor het eerst in weken weer verbonden voelen. De hoeveelheid uren is niet waar het gevoel op reageert. Het reageert op de vraag: weet deze persoon wat er in mij omgaat, en interesseert het hem of haar.

Er zit nog iets vervelends aan. Onderzoek naar eenzaamheid (Hawkley en Cacioppo, 2010) beschrijft dat langdurige eenzaamheid zichzelf in stand houdt: je gaat scherper letten op signalen van afwijzing, je interpreteert neutraal gedrag negatiever, en je trekt je iets verder terug. Een korte reactie van je partner betekent dan niet “hij is moe”, maar “hij heeft geen interesse”. En omdat je je terugtrekt, komt er ook minder contact terug. Zo bouwt het gevoel zichzelf verder op, ook in een relatie waarin de liefde er nog wel is.

Twee soorten eenzaamheid, en maar één ervan gaat over je partner

In Nederlands onderzoek wordt eenzaamheid meestal opgesplitst in twee vormen (de eenzaamheidsschaal van De Jong Gierveld, die het CBS ook gebruikt):

• Emotionele eenzaamheid: je mist een hechte band, iemand bij wie je helemaal jezelf kunt zijn.
• Sociale eenzaamheid: je mist een breder netwerk, mensen om je heen die je vertrouwt en op wie je kunt terugvallen.

Dat onderscheid is meer dan theorie, want het bepaalt waar je gaat zoeken. In de CBS-cijfers over 2024 is ongeveer 13 procent van de mensen die samen een paar vormen sterk sociaal eenzaam, tegenover 6 tot 7 procent sterk emotioneel eenzaam. Voor een deel van de mensen die zich alleen voelen in hun relatie zit het gemis dus ergens anders: in de rest van het leven eromheen. Vrienden die je nog echt spreekt. Een clubje, een team, iemand die belt zonder reden.

Dat is een oncomfortabele mogelijkheid, want het is makkelijker om de leegte bij je partner neer te leggen dan bij je eigen agenda van de afgelopen vijf jaar. Als jouw hele sociale leven door één persoon moet worden gedragen, gaat die persoon dat verliezen. Niemand kan tegelijk je liefde, je beste vriend, je sparringpartner, je sportbuddy en je therapeut zijn. Hoe je omgeving je gevoel beïnvloedt, staat verder uitgewerkt in bewust zijn met wie je jezelf omringt.

Hoe dit er in het dagelijks leven uitziet

Eenzaamheid in een relatie kondigt zich zelden aan met een ruzie. Het gaat eerder zo:

• Jullie gesprekken zijn een planning geworden. Wie kookt, wie belt de garage, wie gaat zaterdag naar dat feest. Alles wordt geregeld en niets wordt gedeeld.
• Je vertelt het belangrijkste nieuws van je dag eerst aan iemand anders. Een collega, je zus, de groepsapp. Thuis vertel je de korte versie, want daar is het toch al laat.
• Je merkt dat je dingen inslikt, uit vermoeidheid. Je hebt het al drie keer geprobeerd en de vierde keer is het makkelijker om niks te zeggen.
• Je voelt je opgelucht als de ander een avond weg is. En daarna schuldig dat je dat voelde.
• Fysiek is er nog wel contact, alleen voelt het functioneel. Over dat laatste gaat geen intimiteit meer in je relatieverder.

Wat deze voorbeelden gemeen hebben: het zijn allemaal kleine, redelijke keuzes. Niemand doet iets fout. En precies daarom kun je hier jaren in blijven zitten. Je relatie is dan een prima 7. Alleen zit jij daar op een manier in die je niet gekozen zou hebben.

Zit het in de relatie of zit het in jou?

Dit is de vraag die de meeste mensen liever overslaan, en de vraag die het snelst iets oplevert. Het gaat hier niet over schuld. Het antwoord bepaalt wel wat er te doen valt.

Vier vragen die helpen om onderscheid te maken:

1. Ken je dit gevoel van eerder? Als je je in je vorige twee relaties ook alleen voelde, en misschien als kind al, dan zegt dat gevoel meer over jouw patroon dan over deze partner. Zie ook terugkerende patronen in je relatie doorbreken.
2. Heb je het ooit echt gezegd? Veel mensen denken dat ze het hebben aangekaart, terwijl ze het hebben laten doorschemeren. “Ik voel me eenzaam in ons” is een andere zin dan een zucht op zondagavond.
3. Wat gebeurt er als je partner wél toenadering zoekt? Als hij of zij iets voorstelt en jij het afhoudt, of het niet binnenkomt, dan zit er iets in de ontvangst en niet alleen in het aanbod.
4. Voel je je bij anderen wel gezien? Als het gevoel van leegte overal is, is de relatie waarschijnlijk niet de plek waar het begon. Dan is de relatie met jezelf een logischer startpunt.

Meestal is het antwoord niet één van de twee. Er is iets in de relatie afgesleten, en er is iets in jou dat daar op een bekende manier op reageert. Beide delen zijn te veranderen, maar alleen als je ze uit elkaar haalt.

Wat hechtingsstijlen hiermee te maken hebben

Hoe je omgaat met nabijheid en afstand is voor een deel gevormd in je eerste relaties, en die patronen werken door in je liefdesrelaties (Hazan en Shaver, 1987). In eenzaamheid zie je dat vrij scherp terug.

Bij een angstige (preoccupied) stijl is er nooit genoeg bevestiging. Je partner kan zeggen dat het goed zit, en tien minuten later is de rust die dat gaf al weer verdwenen. Je zoekt nabijheid op een manier die druk legt, de ander deinst iets terug, en jij voelt precies wat je vreesde. Zo voel je je alleen naast iemand die er wel degelijk is.

Bij een vermijdende stijl los je spanning op door afstand te nemen. Even niets zeggen, wat langer doorwerken, het gesprek uitstellen tot een beter moment dat nooit komt. Die afstand voelt als rust en beschermt je op de korte termijn. Op de lange termijn creëert het de leegte waar je je later over verbaast. In een meta-analyse van 73 studies (Li en Chan, 2012) hing juist vermijding sterker samen met minder verbondenheid en minder steun in de relatie dan angstige hechting.

De combinatie is het vervelendst: de een zoekt contact als het spannend wordt, de ander trekt zich dan terug. Hoe harder de een duwt, hoe verder de ander weggaat. Beiden voelen zich alleen, om tegengestelde redenen. Welke combinaties botsen staat in welke hechtingsstijlen gaan goed samen, en de vier stijlen zelf lees je in gehechtheidsstijl: de 4 types.

Belangrijk: een hechtingsstijl is geen diagnose en geen levenslange uitspraak. Het is een gewoonte in hoe je met nabijheid omgaat, en gewoontes zijn te veranderen. Hoe dat gaat staat in veilige hechting: hoe je het alsnog ontwikkelt.

Wat je deze week kunt doen

Eén van deze vier is genoeg om te beginnen:

• Zeg het in de ik-vorm, één keer, hardop. “Ik voel me de laatste tijd alleen, ook als we samen zijn.” Geen verwijt, geen lijst met voorbeelden erachteraan. Alleen die zin, en dan stil zijn.
• Vraag iets wat je niet al weet. Niet “hoe was je dag”, want daar bestaat een standaardantwoord op. Wel: waar zit je nu eigenlijk mee, of wat mis je het meest van hoe wij vroeger waren.
• Zet één avond per week vast waarin niets geregeld wordt. Geen agenda, geen logistiek, geen telefoon binnen handbereik. Praktische aanpak in communicatie in je relatie verbeteren.
• Bel iemand die geen partner van je is. Als je sociale eenzaamheid speelt, gaat dit sneller helpen dan welk gesprek thuis ook.

Verwacht van dat eerste gesprek niet meteen een oplossing. Reken op een reactie die je niet bevalt, zoals stilte of een defensieve opmerking, en houd vol. Vaak is de reactie van de ander schrik, en die wordt zelden als schrik uitgesproken.

Wanneer het op iets structureels wijst

Blijft het gevoel na een paar eerlijke gesprekken hetzelfde, of merk je dat het gesprek niet eens meer gevoerd kan worden, dan zit er iets in de verbinding dat met goede bedoelingen alleen niet opgelost wordt. Ook als jullie langzaam twee losse levens zijn gaan leiden, is dat iets om serieus te nemen. Daarover gaat uit elkaar groeien in je relatie.

Dat betekent niet dat het voorbij is. Het betekent dat de plek waar het misgaat dieper zit dan het gesprek waar jullie tot nu toe aan toe kwamen: verwachtingen die nooit zijn uitgesproken, oud zeer, of twee hechtingspatronen die elkaar in de weg zitten. In vita love werken we daar samen of individueel aan.

Veelgestelde vragen

Is eenzaamheid in een relatie een teken dat het voorbij is? Niet per se. Het is een teken dat de verbinding aandacht nodig heeft. Of dat lukt, hangt af van wat er nog aan bereidheid en nieuwsgierigheid over is bij jullie beiden.

Kan ik me eenzaam voelen terwijl mijn relatie goed is? Ja. Als je bredere sociale leven leeg is geworden, voel je dat gemis ook in een relatie waarin het prima gaat. De CBS-cijfers laten zien dat mensen met een partner relatief vaker sociaal eenzaam zijn dan emotioneel eenzaam.

Moet ik het benoemen als ik weet dat mijn partner er slecht op reageert? Ja, maar kies het moment en de zin. Eén ik-boodschap op een rustig moment werkt beter dan een opsomming tijdens een ruzie. Als het gesprek elke keer op dezelfde manier vastloopt, is begeleiding een redelijke volgende stap.

Bronnen

• CBS, 10 procent van de 15-plussers sterk eenzaam in 2024 (cijfers per positie in het huishouden)
• CBS, technische toelichting eenzaamheid (eenzaamheidsschaal van De Jong Gierveld, emotionele en sociale eenzaamheid)
• Hawkley, L. C. en Cacioppo, J. T. (2010). Loneliness Matters: A Theoretical and Empirical Review of Consequences and Mechanisms. Annals of Behavioral Medicine, 40(2), 218-227.
• Hazan, C. en Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511-524.
• Li, T. en Chan, D. K.-S. (2012). How anxious and avoidant attachment affect romantic relationship quality differently: a meta-analytic review. European Journal of Social Psychology, 42(4), 406-419.

Wil je hier samen naar kijken? Plan een gratis gesprek.