Een gezonde relatie met jezelf: de basis voor gezonde relaties met anderen

Je kunt geen relatie geven of ontvangen die groter is dan de relatie die je met jezelf hebt. Als je streng, kritisch of afwezig bent naar jezelf, neem je dat mee in hoe je met anderen omgaat, en in wat je van anderen accepteert.

Waarom de relatie met jezelf de basis is van elke andere relatie

Dit klinkt als een tegeltje, maar er zit iets heel praktisch onder.

De manier waarop jij met jezelf praat, is de maatstaf waarmee je meet hoe anderen met jou omgaan. Als jij jezelf de hele dag afkraakt om kleine fouten, valt het je niet op wanneer iemand anders dat ook doet. Het past bij wat je gewend bent. En omgekeerd: als iemand aardig tegen je is terwijl je zelf vindt dat je het niet verdient, voelt dat ongemakkelijk in plaats van fijn.

Daar komt bij dat je je eigen behoeften niet kunt uitspreken als je ze niet kent. En je kent ze niet als je jarenlang hebt geoefend in ze wegdrukken.

Wat een gezonde relatie met jezelf eigenlijk inhoudt

Het is meer dan “van jezelf houden” in de oppervlakkige zin. Het is ook niet hetzelfde als zelfzorg. Een bad met kaarsjes is prima, maar het verandert niets aan hoe je tegen jezelf praat als je een fout maakt.

Wat het wel is:

Jezelf serieus nemen. Als je iets voelt, is dat informatie, geen aanstellerij die je eerst moet rechtvaardigen.

Je eigen behoeften kennen en uitspreken. Niet hopen dat iemand ze raadt en teleurgesteld zijn als dat niet gebeurt.

Jezelf niet afrekenen op elke fout. Onderscheid maken tussen “dit ging mis” en “ik deug niet”.

Grenzen kunnen aangeven zonder je er dagen schuldig over te voelen.

Weten wat je belangrijk vindt. Zonder dat kompas laat je je makkelijk sturen door wat anderen van je willen. Lees ook waarden: wat zijn het en hoe kom je erachter.

Hoe je merkt dat de relatie met jezelf wankelt

Dit gaat zelden gepaard met het gevoel “ik heb een slechte relatie met mezelf”. Het uit zich indirect, in dingen die je waarschijnlijk normaal bent gaan vinden.

Je zegt ja terwijl je nee bedoelt, en bent daarna boos op de ander
Een compliment maak je meteen kleiner (“ach, het stelde niks voor”)
Je maalt lang door over een opmerking die iemand waarschijnlijk allang is vergeten
Je vergelijkt jezelf standaard met mensen die het beter doen, nooit met mensen die het minder doen
Rust voelt als tijdverspilling, dus je plant hem weg
Je vraagt aan anderen wat zij zouden doen, bij beslissingen waarvan je diep vanbinnen al weet wat je wilt
Je excuseert je voor dingen waar je niets aan kunt doen, tot aan het weer aan toe

Als je hier meerdere dingen herkent: dat is niet raar en het zegt niets over hoe sterk je bent. Het is meestal aangeleerd, vaak vroeg, en vrijwel altijd omdat het op enig moment nuttig was.

Waar dat vandaan komt

Kinderen leren snel welk gedrag goedkeuring oplevert. Als jij thuis vooral werd gezien wanneer je presteerde, wordt presteren de manier waarop je waarde ervaart. Als er in huis weinig ruimte was voor jouw emoties omdat die van een ander alle ruimte innamen, leer je je eigen emoties klein te houden.

Dat is geen beschuldiging richting je ouders. De meeste ouders doen wat ze kunnen met wat ze zelf hebben meegekregen. Maar het verklaart wel waarom je nu, dertig jaar later, nog steeds moeite hebt om te zeggen dat iets je niet uitkomt.

Die aannames noemen we overtuigingen, en ze zijn te veranderen. Hoe dat werkt beschrijf ik in overtuigingen omzetten.

De innerlijke criticus, en de vriendentoets

Iedereen heeft een stem die commentaar levert. Bij de een is die redelijk mild, bij de ander bijna onophoudelijk hard.

De snelste manier om te horen hoe hard die van jou is, is de vriendentoets. Neem de laatste zin die je tegen jezelf zei nadat er iets misging. Precies die zin, niet een nettere versie ervan. Stel je nu voor dat je goede vriendin net hetzelfde had meegemaakt en jij zou dat tegen haar zeggen.

De meeste mensen schrikken hiervan. Dingen die we tegen onszelf zeggen zouden we tegen niemand anders zeggen, en als iemand ze tegen onze vriendin zou zeggen, zouden we ertussen springen.

Het punt is niet dat die stem moet verdwijnen. Dat lukt niet en het is ook niet nodig. Het punt is dat je hem gaat herkennen als een stem, in plaats van als de waarheid.

Vier oefeningen die echt iets doen

De vriendentoets, dagelijks (2 minuten). Merk één moment per dag op waarop je hard tegen jezelf bent. Schrijf de zin op. Schrijf eronder wat je tegen een vriend zou zeggen. Je hoeft er verder niets mee.
Behoeften hardop uitspreken (elke dag één keer). Klein beginnen. “Ik heb zin in Italiaans vanavond” in plaats van “maakt mij niet uit”. Dit voelt onbenullig, maar je oefent hier het onderliggende: hebben wat jij wilt is genoeg reden om het te noemen.
Kleine dingen opschrijven die goed gingen (1 minuut, ’s avonds). Niet om positief te denken, maar omdat je hersenen standaard veel beter zijn in het onthouden van wat misging. Je vult een gat.
Eén nee per week (zolang als nodig). Zoek bewust één verzoek waar je nee op zegt, ergens waar de consequenties klein zijn. Je bouwt hiermee ervaring op dat nee zeggen niet leidt tot wat je vreest. Dat is informatie die je alleen kunt opdoen door het te doen, niet door erover na te denken.

Zelfcompassie is niet hetzelfde als jezelf alles vergeven

Een misverstand dat ik vaak tegenkom: mensen zijn bang dat als ze milder worden voor zichzelf, ze lui worden of hun scherpte verliezen.

In de praktijk gebeurt het omgekeerde. Als elke fout voelt als bewijs dat je tekortschiet, ga je fouten vermijden. En fouten vermijden betekent risico’s vermijden, en risico’s vermijden betekent dat je blijft waar je bent.

Milder zijn voor jezelf haalt de dreiging weg. Dan kun je naar een fout kijken zonder dat je jezelf eerst hoeft te verdedigen tegen jezelf. Dat is precies waar je iets van leert.

Hoe een ongezonde relatie met jezelf zich vertaalt naar wie je aantrekt

Als je jezelf voortdurend tekortschiet of goedkeuring buiten jezelf zoekt, trek je makkelijker mensen aan die dat patroon bevestigen. Iemand die veel neemt, past nu eenmaal goed bij iemand die gewend is veel te geven zonder te vragen.

Het is bovendien wederzijds: jij herkent die dynamiek en voelt je er in eerste instantie vertrouwd bij, omdat vertrouwd en gezond niet hetzelfde zijn. Lees ook waarom trek ik steeds de verkeerde partners aan.

Dit werkt ook door in vriendschappen, niet alleen in liefdesrelaties. Zie bewust zijn met wie je jezelf omringt.

Waarom dit vaak de kortste weg is naar een relatie die wél goed voelt

Zodra je eigen waarde niet meer afhangt van een ander, verandert vanzelf wie je toelaat en wie je aantrekt. Je hebt minder nodig, dus je accepteert minder. Je vraagt eerder om wat je wilt, dus je krijgt het vaker. En als iemand niet goed voor je is, valt dat je sneller op, omdat je nu een referentiepunt hebt.

Dat is ook waar mijn vita flow traject om draait, en het is mijn eigen ervaring, zoals ik beschrijf op over mij.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het voordat je dit merkt? Dat verschilt per persoon en ik kan er geen betrouwbare termijn aan hangen. Wat de meeste mensen wel binnen een paar weken merken, is dat ze de patronen gaan zien terwijl ze gebeuren, in plaats van pas achteraf. Dat opmerken gaat vooraf aan het veranderen.

Is dit hetzelfde als zelfvertrouwen? Niet helemaal. Zelfvertrouwen gaat over of je denkt dat je iets kunt. Een gezonde relatie met jezelf gaat over hoe je met jezelf omgaat, ook als iets níet lukt. Je kunt heel zelfverzekerd zijn in je werk en tegelijk keihard voor jezelf.

Kan dit ook zonder coaching? Ja. Veel mensen komen een heel eind met opmerken, opschrijven en oefenen. Coaching versnelt het vooral doordat iemand anders ziet wat jij zelf niet ziet, omdat jij er middenin zit.

Wanneer is een psycholoog passender dan een coach? Als er sprake is van aanhoudende somberheid, angstklachten, een eetstoornis of onverwerkte traumatische ervaringen, hoort dat bij een psycholoog of je huisarts. Coaching gaat over ontwikkeling en werkt niet als er eerst iets anders behandeld moet worden.

Plan een gratis gesprek als je wilt kijken waar jij zou beginnen.